Geschiedenis

1973 – heden: een boog van bijna 50 jaar

 

De annalen van Kunst in de Stad gaan terug tot het jaar 1973, het jaar van de stichting van een vereniging, die de aanblik van de stad Sint-Niklaas grondig zou veranderen.  De naam ‘Kunst in de Stad’ spreekt voor zichzelf.  Hij verwijst naar de dromen, de doelstellingen en de plannen van de stichters.  Pros Matthys, die schepen was van de stad van maart 1970 tot maart 1974, koesterde de droom  kunst een plaats te geven in het straatbeeld en op die manier kunst naar de mensen te brengen.  De tijd was er trouwens ook rijp voor, vermits in het begin van de jaren 70 een nieuwe dynamiek zich begon te manifesteren op cultureel vlak.  Na verkennende gesprekken met gelijkgestemden en concrete voorbereidingen werd op 7 februari 1973 de stichtingsvergadering gehouden op het stadhuis en op 19 juli 1973 werden de statuten gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad.  De vereniging ‘Kunst in de Stad’ was geboren.

De doelstellingen werden als volgt omschreven:

  • het kunstbezit van de stad Sint-Niklaas uitbreiden
  • van de stad Sint-Niklaas een open kunststad maken door het aanbrengen van kunstwerken in alle hiervoor in aanmerking komende openbare ruimten
  • zoveel mogelijk het werk van Wase kunstenaars promoten

De doelstellingen lieten grote verwachtingen koesteren. Het zag ernaar uit dat Kunst in de Stad onmiddellijk een hoge vlucht zou nemen.  Maar, vreemd genoeg, er bleek weinig dynamiek te zitten in de nieuwe vereniging en zij stagneerde meer dan vijf jaar.

Na deze stille periode begon evenwel het tij te keren en in 1979 kende Kunst in de Stad een nieuwe start.  Theo Meert, die als enthousiaste voorzitter het roer in handen had genomen, zou met visie en energie de vereniging op nieuwe sporen zetten. Een werkgroep kreeg de opdracht Kunst in de Stad nieuw leven in te blazen met een gezonde structuur en een concreet programma voor de onmiddellijke toekomst.

Van meet af aan stond Kunst in de Stad erop haar werking in volle zelfstandigheid en onafhankelijkheid uit te bouwen.  Wel bleef zij nauwe banden onderhouden met het stadsbestuur en kon zij steeds rekenen op zeer gewaardeerde steun en materiële hulp.  Sedert enkele jaren mocht de vereniging genieten van mecenaat vanwege de Stad en de Provincie. Tevens zijn er de milde schenkers, de vele artiesten die een werk gratis ter beschikking stelden, de grafici die hun prenten ter beschikking stellen. De vereniging van Foor-, Marktkramers en Standwerkers heeft in de  eerste jaren een deel van hun feestmarkten aan de VZW gegeven. Dankzij hen kon Kunst in de Stad snel tot een eerste realisatie komen.

Er werden culturele manifestaties opgezet, waarvan het jaarlijkse galaconcert tot een traditie uitgroeide. Hiervoor deden de organisatoren beroep op uitmuntende musici en solisten, zeer vaak uit het Waasland.  Als prioriteit werd gesteld zoveel mogelijk mensen te betrekken bij de werking van de vereniging op basis van een lidmaatschap.  Bovendien werden bij het lidmaatschap jaarlijks  waardevolle prenten van grafische kunstenaars aangeboden.  Zij vormen ondertussen reeds een schitterende collectie.

De metamorfose van de stad Sint-Niklaas was gestart. Het oorspronkelijke plan van Kunst in de Stad bestond erin om de twee, drie jaar een beeld te plaatsen.  In werkelijkheid kon de vereniging omzeggens ieder jaar een beeld presenteren, zodat momenteel de stad en de deelgemeenten verfraaid zijn met een vijftigtal beelden.

In 1980 werd de beeldengroep ’De Lopers’ van Mariette Teugels geplaatst op het Stationsplein.  ‘Paard en Ruiter’ van Jan Calmeyn kwam in 1983 te staan op de Houtbriel, toen nog Kardinaal Mercierplein.

Halfweg de jaren 80 werd de Stationsstraat met een imposante rij beelden een ware kunstpromenade.  Naar aanleiding van het 15-jarig bestaan werd op 25 juni 1988 het beeld ‘Het Woord’ van Idel Ianchelevici onthuld aan de hoek van de Markt en de Parklaan.

Op 30 november 1997 kreeg het Sint-Nicolaasbeeld van Achiel Pauwels zijn plaats voor het stadhuis. Het beeld ‘Cirkel in Cirkel’ van Hilde Van Sumere werd op 5 december 1998 aan de rotonde van de Koningin Astridlaan en de Parklaan het referentiepunt voor wie het stadscentrum binnenrijdt.  Kort na de dood van priester-dichter Anton van Wilderode  werd zijn beeld door beeldhouwer Wilfried Pas op 12 december 1998 aan de Collegekerk ingehuldigd.

Op 4 oktober 2008 werden twee beelden geplaatst: ‘De Val van Ikaros’ van Paul Van Gysegem aan het Castrohof, en ‘Tussen Vertwijfeling en Hoop’ van de jonge beeldhouwster Winke Besard bij de begraafplaats Heimolen.

‘Verbondenheid’ en ‘Familie’, twee beelden van Werner Heyndrickx, vonden op 24 september 2009 hun bestemming aan het AZ Nikolaas.

24 april 2010 was een feestdag met de plaatsing in het stadhuis van negen bustes door Werner Heyndrickx. Twee beelden van Paul Van Gysegem, ‘Gilgamesj’ en ‘Isjtar’, kregen een plaats aan de Prins Alexanderlaan en ‘Uilenspiegel’ van Mark Macken op de Parklaan.  Een bevestiging van de waardering vanwege het stadsbestuur voor de werking en de realisaties van Kunst in de Stad bleef niet uit.  Kunst in de Stad werd gelauwerd met de Cultuurprijs 2010.

Op 19 oktober 2013 worden in het kader van 40 jaar kunst in de stad op feestelijke wijze 3 beelden onthuld: het beeld ‘Gerard Gaudaen’ van Winke Besard en ‘La Tordue’ en ‘zittende vrouw’ van beeldhouwer George Grard.

Het jubileumboek ‘Kunst in de Stad – 40 jaar’ presenteert op een doordachte en kunstzinnige manier foto’s van de beelden.  Ruim de helft ervan wordt vergezeld van een literaire appreciatie in de vorm van een gedicht.  Dichters, waarvan enkelen uit het Waasland, waren bereid hun aanvoelen van de beelden een poëtische expressie te geven.  Ook jongeren, waaronder twee kinderstadsdichters, gingen enthousiast aan het werk.

In 2017 werd in het kader van 800 jaar Sint-Niklaas het beeld ‘Johanna en Margaretha Van Constantinopel’ onthuld van Frans Heirbaut. Hiervoor kreeg de vereniging opnieuw de cultuurprijs van de stad Sint-Niklaas.

Naast deze realisaties in straten en op pleinen nam Kunst in de Stad de optie  openbare ruimten binnen gebouwen een aantrekkelijk en menselijk karakter te geven.  Karel Mechiels, voormalig directeur van de Academie voor Schone Kunsten en lid van Kunst in de Stad, lanceerde dit initiatief, dat het sociale engagement van de vereniging kracht zou bijzetten.  De nodige aandacht en zorg werden besteed aan het vinden van een geschikte en geëigende plaats.  Zo zijn beelden en  schenkingen van schilderijen en grafisch werk te zien in musea, kerken, OCMW en ziekenhuizen.  Zij maken ook deel uit van het permanente erfgoed van de stad.  Een prachtige collectie schilderijen en gouaches van Ernest Albert werd geschonken door zijn echtgenote. Van Idel Ianchelevici worden 36 tekeningen bewaard in de Academie voor Woord, Muziek en Dans.

In de loop der jaren bouwde Kunst in de Stad ook initiatieven uit naar kinderen en jongeren toe. Zij mochten een keuze maken tussen de vier ontwerpen voor het Sint-Nicolaasbeeld van Achiel Pauwels, dat voor het stadhuis werd onthuld op 30 november 1997.  In 2003 werd een leuke wedstrijd georganiseerd voor kinderen van de derde graad van het basisonderwijs en de eerste graad van het secundair.  De opdracht bestond erin aan de hand van foto’s in De Streekkrant  de naam van de beelden en van de kunstenaars te vinden en zich te laten fotograferen bij een favoriet beeld.

Dat Kunst in de Stad gedurende een boog van bijna 50 jaar zich inzet voor de artistieke verfraaiing van de stad en de deelgemeenten, is te danken aan het volgehouden engagement en de onafgebroken werkkracht van mensen. In zeer geapprecieerde samenwerking met het stadsbestuur hebben opeenvolgende bestuursploegen zich met enthousiasme ingezet voor de unieke uitdaging om aan de stad een meerwaarde te schenken onder het voorzitterschap van gedreven kunstminnaars zoals Theo Meert, Denise Kaspendakis, Rik Bosteels en Dirk Van den Broeck.

Voor 2020 wordt met ‘AGELESS LOVE’ van Delphine Boël een monumentale sculptuur gebracht aan het welzijnshuis in het Gerdapark. In deze moeilijke Covid-periode kan dit beeld met haar boodschap van liefde, ondersteuning en verbondenheid op geen beter ogenblik gebracht worden.

Er wordt reeds  gedacht aan volgende realisaties in het kader van 50 jaar Kunst in de Stad in 2023.